Thảo Trương ·
1 năm trước
 2699

Điều bí ẩn trong câu chuyện voi ở Mozambique không còn mọc được ngà

Có một sự thật là rất nhiều voi cái ở Mozambique không hề có ngà một cách tự nhiên, dù tổ tiên của chúng thì không như vậy. Vậy bí mật gì đã khiến voi cái Mozambique không mọc ngà?

Một đôi ngà khỏe mạnh là lợi thế của voi, giúp chúng đào đất tìm nước, tước vỏ cây và chiến đấu. Nhưng trong giai đoạn bị con người săn bắn ráo riết để lấy ngà, cặp ngà này lại trở thành gánh nặng, có thể khiến chúng mất mạng.

Các nhà khoa học đã phát hiện ra voi ở Mozambique đã lớn lên mà không có ngà để tự bảo vệ mình trước tình trạng bị săn bắn trộm suốt nhiều năm qua.

voi ở Mozambique không mọc ngà

Đàn voi ở Công viên Quốc gia Gorongosa

Trong giai đoạn nội chiến từ năm 1977 đến 1992, thành viên của các phe vũ trang ở Mozambique tàn sát loài voi lấy ngà bán đi để có tiền phục vụ cho chiến tranh. 

Một điều kinh khủng là tại khu vực giờ đây là Công viên Quốc gia Gorongosa, khoảng 90% cá thể voi đã bị giết hại, theo Hãng tin AFP hôm 21/10.

Những con voi còn sống sót có thể có một đặc điểm chung quan trọng: một nửa số voi cái giờ không có ngà một cách tự nhiên vì chúng đơn giản là không bao giờ mọc ngà nữa. Trong khi đó, trước chiến tranh, chỉ có chưa đầy 1/5 số voi thiếu ngà.

Giống như màu mắt ở người, gien di truyền chịu trách nhiệm về việc liệu voi có thừa hưởng cặp ngà từ cha mẹ chúng hay không. Trước đây, tình trạng không mọc ngà ở voi khá hiếm đối với loài voi ở vùng thảo nguyên châu Phi, nhưng mọi chuyện đã thay đổi.

Sau chiến tranh, voi mẹ không ngà còn sống đã truyền gien này cho thế hệ sau là giống cái và kết quả là một nửa số voi cái đã không có ngà. Điều gây khó hiểu là 2/3 con của chúng cũng là giống cái. Như vậy có nghĩa là số lượng voi không ngà ngày càng nhiều. Chọn lọc tự nhiên đã "giúp" số voi sống sót bởi nạn tàn sát bởi chúng không hề tạo ra lợi nhuận bởi...không có ngà.

Thời gian nội chiến “đã thay đổi chiều hướng tiến hóa trong cộng đồng loài voi ở Mozambique”, theo kết luận của nhà sinh học tiến hóa Shane Campbell-Staton của Đại học Princeton (Anh). Ông cho rằng nhiều năm bất ổn đã thay đổi tiến trình tiến hóa ở số voi này. Cùng với đồng nghiệp, ông đã tìm hiểu xem hoạt động buôn bán ngà voi ảnh hưởng thế nào tới quy mô chọn lọc tự nhiên. 

Các nhà nghiên cứu ở Mozambique đã quan sát khoảng 800 con voi ở Công viên Quốc gia Gorongosa trong vài năm để lập danh sách voi mẹ và voi con và phát hiện ra hiện tượng không ngà nói trên.

Nhóm nghiên cứu thu thập mẫu máu của 7 con voi cái không ngà và 7 con có ngà, sau đó phân tích khác biệt ADN. Dữ liệu khảo sát voi giúp các nhà nghiên cứu biết điểm xuất phát: Vì voi không ngà là voi cái nên họ tập trung vào nhiễm sắc thể X (voi cái có hai nhiễm sắc thể X, voi đực có một nhiễm sắc thể X và một nhiễm sắc thể Y).

Họ cũng nghi loại gien có liên quan là phổ biến, có nghĩa là voi cái chỉ cần một gien thay đổi để không có ngà và khi đặc điểm này được chuyển sang phôi voi đực, sự phát triển phôi thai voi đực bị ảnh hưởng.

Ông Brian Arnold, nhà sinh học tiến hóa tại Đại học Princeton nói: "Khi voi mẹ truyền đặc điểm này cho con, chúng tôi cho rằng voi con đực có thể chết sớm khi phôi thai đang phát triển, ví dụ như sảy thai".

Phân tích gien cho thấy có hai phần quan trọng của ADN voi mà họ nghĩ là đóng vai trò quan trọng trong truyền đặc điểm không ngà. Gien tương tự cũng liên quan tới việc mọc răng ở các động vật có vú khác.

Nghiên cứu này giúp giới khoa học và người dân hiểu tại sao xã hội loài người có thể ảnh hưởng lớn tới tiến hóa của các dạng sự sống khác.

Phần lớn mọi người cho rằng tiến hóa diễn ra chậm chạp, hàng trăm hoặc hàng nghìn năm, nhưng con người có thể đẩy nhanh tiến tình đó. Trong thực tế, hiện tượng không ngà ở voi chỉ xảy ra trong 15 năm qua và đây là một kết quả đáng kinh ngạc mà nghiên cứu trên đã phát hiện ra.

Do không có ngà nên các con voi ở Gorongosa đã thay đổi chế độ ăn, không còn tước vỏ cây như trước. Con không ngà chủ yếu ăn cỏ, còn con có ngà ăn nhiều loại thực vật cứng hơn. Thay đổi này sẽ kéo dài ít nhất vài thế hệ voi.

Trước đó, các nhà nghiên cứu cũng thấy các trường hợp voi không ngà nhiều bất thường sau giai đoạn săn bắn ráo riết ở Uganda, Tanzania và Kenya. Họ đã thắc mắc tại sao voi cái lại không có ngà không một thời gian dài như vậy.